De optiek

De optiek van een verlichtingsarmatuur bestaat uit een reflector en schotten. Met deze twee elementen kan het licht worden gericht naar de plaats waar het nodig is zonder de gebruiker te verblinden.

Ook een gesloten doorschijnende plaat, vaak van melkglas, wordt beschouwd als een optiek. Dit element, de diffusor, beschermt enerzijds de armatuur maar beïnvloedt anderzijds de manier waarop het licht wordt uitgestraald.

 

 

voorbeeld van een reflector en van een dwarsschot

De reflector

De hoofdfunctie van de reflector is het door de lamp uitgestraalde licht naar de juiste plaats (bijvoorbeeld: het werkoppervlak) richten. Afhankelijk van de vorm van de reflector kan het distributieprofiel van de lichtstroom symmetrisch zijn (bijvoorbeeld: om een tafel te verlichten) of niet-symmetrisch (bijvoorbeeld: om een kast of een schoolbord te verlichten).

Het gebruikte materiaal en de toestand ervan beïnvloeden zeer sterk de prestaties van een armatuur.

 

De dwarsschotten

principe van reflectie van licht op schottenDwarsschotten zijn elementen met uiteenlopende vormen om rechtstreekse verblinding van de gebruiker te voorkomen. Ze kunnen door hun vorm (parabolisch, hoekig…) rechtstreeks contact met de lichtbron verhinderen.

Met sommige schotten kunnen ook de parasietreflecties worden verminderd waardoor de luminantie van de armaturen nog verder wordt verlaagd.  Dit effect wordt doorgaans verkregen door zowel in te werken op het materiaal als op de vorm van de reflector en de schotten. Het verblindingsrisico kan uitgedrukt worden aan de hand van de uitstralingshoek in langs- en dwarsrichting van de armatuur. Wanneer die hoek kleiner is dan 65° kan men redelijkerwijze aannemen dat alle directe verblinding wordt voorkomen.

 

 

de afschermhoek en de uitstralingshoek

"Armaturen met lage luminantie" hebben een luminantie die minder bedraagt dan 200 cd/m2 vanaf 65° uitstralingshoek.

 

voorbeelden van vlakke en parabolische schotten

 

De diffusor

voorbeeld van soft-lightEr bestaan ook armaturen waarbij de lichtbron omgeven is door een gesloten doorschijnende plaat, vaak van melkglas. Men spreekt in dat geval vaak van ‘soft light’ of zacht licht.

Hoewel met dit type armaturen doorgaans aangenamere en meer gevarieerde lichtsferen kunnen worden gecreëerd, bieden ze vaak een lager lichtrendement dan armaturen die uitgerust zijn met schotten.

De installatie van dit type armatuur is dan ook af te raden als de energieprestatie van de verlichtingsinstallatie belangrijk is. 

 

Het lichtrendement

De optiek bepaalt het rendement van een verlichtingsarmatuur.

Het rendement wordt gedefinieerd als de verhouding tussen de totale lichtstroom die door de armatuur wordt uitgestraald en de lichtstroom die door de lichtbron(nen) van de armatuur wordt uitgestraald. 
Het lichtrendement wordt in procenten uitgedrukt. Hoe hoger de waarde, hoe hoger de licht- en energieprestatie van de armatuur.

Voor een goede energieprestatie van de verlichtingsinstallatie dienen bij de opstelling van het lastenboek rendementen te worden gekozen van meer dan:

  • 85% voor directe armaturen;
  • 80% voor directe armaturen met lage luminantie;
  • 75% voor direct-indirecte armaturen.

 

Het polair diagram

De wijze waarop het licht door de armatuur wordt uitgestraald wordt uitgedrukt door middel van de polaire intensiteitsdiagrammen. Deze diagrammen verstrekken informatie over de wijze waarop het licht in twee verschillende richtingen, de hoofdassen van de armatuur, wordt uitgestraald.

Een polair diagram geeft altijd de lichtverdeling in de twee (loodrechte) hoofdvlakken van de armatuur aan. In de linkerfiguur ziet men de distributiecurve van lichtsterkten voor een lichtbron met een lichtstroom van 1000 lm in de twee hoofdrichtingen van een directe armatuur met een optiek voorzien van reflector en schotten. De rode curve geeft de lichtverdeling weer in de dwarsrichting van de fluorescentielamp terwijl de grijze curve de distributie aangeeft van de intensiteiten in de langsrichting van de lamp.

De middelste en de rechtse figuur geven respectievelijk de polaire curven aan voor een asymmetrische armatuur en een directe/indirecte armatuur.

polaire diagrammen